Community Sponsorship – nazywany w Polsce patronatem społecznym jest modelem, w którym kilkuosobowe grupy mieszkańców danego kraju przez określony czas wspierają osoby z doświadczeniem uchodźczym. Proces ten jest oparty na bliskiej współpracy pomiędzy sektorem państwowym, samorządowym, pozarządowym i lokalnymi społecznościami, i odbywa się w sposób bezpieczny i kontrolowany.

Model community sponsorship jest implementowany i testowany w rożnych formach w ponad 20 krajach na świecie. Z ponad 30 wdrażanych dotychczas programów z powodzeniem skorzystało już milion osób. W większości krajów sponsorship zawiera w sobie element przesiedleńczy.

Korzyści płynące z modelu zostały udokumentowane przez praktyków i w literaturze akademickiej. Poprzez budowanie bliskich relacji między cudzoziemcami a społecznościami przyjmującymi, osoby objęte programami szybciej uczą się języka, lepiej poruszają się na rynku pracy, a także zyskują większe zrozumienie norm, wartości i zasad panujących w danym kraju. Community sponsorship umożliwia im aktywne uczestnictwo w życiu swoich lokalnych społeczności, zwiększając tym samym poczucie bezpieczeństwa i wspólnoty, dążąc do większej spójności społecznej. Programy te mają też potencjał do zmiany postaw społecznych i sprzyjania powstawaniu bardziej włączających społeczności. Osoby ze społeczności przyjmujących poprzez głębsze, bezpośrednie poznanie osób szukających schronienia, pozbywają się płynących często z braku wiedzy stereotypów i uprzedzeń.

Mimo, że w Polsce formalny model community sponsorship nie istnieje, masowa mobilizacja społeczeństwa w 2022 roku pokazała, że istnieje w naszym kraju potencjał na wprowadzenie tego typu inicjatyw. Duża część wsparcia udzielonego spontanicznie w tamtym okresie przez Polaków i Polki, np. wsparcie finansowe, udostępnianie swoich domów, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, poruszaniu się w systemie edukacji, czy na rynku pracy, itd., stanowi część formalnych programów typu community sponsorship wdrażanych na świecie. 

Najnowsze dane potwierdzają tę tezę. W badaniach prowadzonych w ramach projektu COPOCS na Uniwersytecie Warszawskim, sprawdzającym potencjał modelu na polskim gruncie, blisko 40% badanych wyraziło poparcie dla wprowadzania modelu na bazie community sponsorship, a 30% wyraziło gotowość do wzięcia udziału w tego typu programie. 

Patronat Społeczny w Polsce 

Od listopada 2023 roku organizacja Pathways International wraz z piątką partnerów z polskiego społeczeństwa obywatelskiego, Polskim Forum Migracyjnym, Towarzystwem Inicjatyw Twórczych “ę”, Klubem Inteligencji Katolickiej KIK w Warszawie, Stowarzyszeniem Homo Faber w Lublinie i Nomadą we Wrocławiu, testuje model community sponsorship w naszym kraju, powoli wprowadzając go do lokalnych praktyk i strategii integracyjnych. Oprócz powyższych lokalizacji, partnerstwo jest także obecne w Kaliszu i Świdnicy (poprzez organizacje Multi Art i Ładne Historie), sprawdzając – z pozytywnymi rezultatami – potencjał patronatu społecznego w średnich i mniejszych miejscowościach. 

Wszystkie projekty pilotażowe przeprowadzane są we współpracy z lokalnymi instytucjami, szeroko pojętym społeczeństwem obywatelskim, wspólnotami religijnymi, biznesem, przedstawicielami struktur samorządowych itd. Działania wspierane są także przez projekt COPOCS na Uniwersytecie Warszawskim, łącząc perspektywę akademicką z know-how’em organizacji pozarządowych, wzmacniając międzysektorowy aspekt tego przedsięwzięcia.

W ramach projektu tworzone są grupy wolontariuszy wspierające osoby migranckie i uchodźcze, oferując im wsparcie, szkolenia i pomocne materiały. Zadaniem patronatu jest bowiem zapewnienie odpowiednich ram i bezpieczeństwa w pomaganiu, dla obu stron tej relacji. W tej chwili w ramach projektu, przy minimalnych zasobach zaangażowanych organizacji, powstaje 15 grup patronackich, angażując ok. 60-65 osób z lokalnych społeczności i około 20 osób uchodźczych. Ale potencjał modelu jest dużo wyższy. 

Choć pilotażowe działania patronatu społecznego w Świdnicy i Kaliszu rozpoczęły się dopiero jesienią 2024 roku, już widać ich realny wpływ. Z końcem zeszłego roku powstały również grupy patronackie we Wrocławiu i w Warszawie. Lokalne grupy mieszkańców angażują się w codzienne wsparcie osób z doświadczeniem uchodźczym – pomagają w nauce języka, poruszaniu się po urzędach, znalezieniu pracy czy poznawaniu lokalnych zwyczajów. Z kolei osoby z doświadczeniem uchodźczym zaczęły inicjować otwarte spotkania dla mieszkańców, gdzie będą dzielić się kulturą kraju pochodzenia. 

Co więcej, organizacje zaangażowane w partnerstwo mają doświadczenie z wdrażaniem i skalowaniem podobnych projektów w społecznościach lokalnych. W 2019 roku TIT ę we współpracy z Polskim Forum Migracyjnym (PFM) przetestowały model seniorsko-migranckich konwersacji językowych „Polska dla początkujących i zaawansowanych”. Dzięki temu przedsięwzięciu został opracowany skuteczny model tworzenia klubów konwersacyjnych, łączących osoby starsze i uchodźcze, przynoszący korzyści obu grupom oraz szerzej lokalnej społeczności. Projekt był wdrażany wśród 11 podmiotów z całej Polski – organizacji pozarządowych, instytucji kultury i innych, które połączyły 121 seniorów i seniorek z osobami z doświadczeniem migranckim czy uchodźczym tworząc 121 par konwersacyjnych. Sukces tego przedsięwzięcia zachęcił PFM do kontynuowania modelu tandemów językowych. Kilkadziesiąt par stale spotyka się na zajęcia językowe. Przy okazji polscy wolontariusze wspierają osoby migranckie/uchodźcze w radzeniu sobie z codziennymi trudnościami. Model patronatu społecznego idzie o krok dalej zapewniając kompleksowe wsparcie od początku procesu.